Azərbaycanda 15 İyun nə üçün qeyd olunur? – Tarixi və siyasi analiz.

Azərbaycanda 15 iyun tarixi rəsmi olaraq Milli Qurtuluş Günü kimi qeyd olunur. Bu günün əsasında 1993-cü il iyunun 15-də Heydər Əliyevin Azərbaycan Ali Sovetinin sədri seçilməsi hadisəsi dayanır. Rəsmi dövlət narrativinə görə, həmin tarix ölkənin siyasi böhrandan çıxışının və dövlətçiliyin qorunmasının başlanğıcı hesab edilir.

Lakin 15 iyunun mənasını anlamaq üçün təkcə rəsmi izahlarla kifayətlənmək olmaz. Hadisəyə həm dövlət mövqeyindən, həm də tarixi yanaşmaq lazımdır.

1993-cü ildə Azərbaycan hansı vəziyyətdə idi?

Azərbaycan 1991-ci ildə SSRİ-dən müstəqillik qazandıqdan sonra ciddi problemlərlə üzləşmişdi. Belə ki, Ermənistanla müharibə davam edirdi. Dövlət institutları zəif idi və qtisadi böhran hökm sürürdü. Müxtəlif silahlı dəstələr mərkəzi hakimiyyətə tabe olmurdu və hakimiyyət daxilində parçalanmalar yaranmışdı.

1992-ci ildə hakimiyyətə gələn Əbülfəz Elçibəy rəhbərliyindəki hökumət demokratik islahatlar və milli dövlət quruculuğu kursu götürsə də, müharibə və daxili siyasi böhranlar onun mövqeyini zəiflətdi. 1993-cü ilin iyununda Gəncədə baş verən hərbi qiyam ölkədə faktiki hakimiyyət böhranı yaratdı.

15 iyun hadisəsi nə idi?

1993-cü ilin iyununda vəziyyət kritik həddə çatdıqda Naxçıvanda fəaliyyət göstərən Heydər Əliyev Bakıya dəvət edildi. 15 iyun tarixində o, Ali Sovetin sədri seçildi və qısa müddət sonra faktiki olaraq ölkənin əsas siyasi rəhbərinə çevrildi. Həmin ilin oktyabrında prezident seçkilərində qalib gələrək dövlət başçısı oldu. Bu hadisə sonradan dövlət tərəfindən "Milli Qurtuluş" kimi təqdim edildi və 1997-ci ildə parlament qərarı ilə rəsmi bayram statusu aldı.

Azərbaycan dövlətinin rəsmi mövqeyinə görə, 1993-cü ilin yayında ölkə vətəndaş müharibəsi, parçalanma və dövlət müstəqilliyinin itirilməsi təhlükəsi ilə üz-üzə idi. Bu yanaşmaya əsasən, Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışı daxili sabitliyi təmin etmişdi və xarici siyasətdə balans yaratmışdı. Bu səbəbdən rəsmi tarixşünaslıq 15 iyunu müasir Azərbaycan dövlətçiliyinin dönüş nöqtələrindən biri hesab edir.

Nəticə etibarı ilə 15 iyun Azərbaycanda sadəcə təqvim bayramı deyil, müasir dövlətçilik tarixinin ən mübahisəli və ən əhəmiyyətli siyasi hadisələrindən birinin simvoludur. Bu tarix rəsmi baxışda dövlətçiliyin qorunması və sabitliyin bərpası günü kimi qəbul edilir. Digər tərəfdən, tarixşünaslıq və siyasi elmdə hadisənin nəticələri, alternativ inkişaf ssenariləri və uzunmüddətli təsirləri barədə müxtəlif mövqelər mövcuddur. 15 iyun Azərbaycanın post-sovet tarixində dövlət quruculuğu, siyasi sabitlik və hakimiyyət transformasiyasının kəsişdiyi mühüm bir dönüş nöqtəsidir.

© 2026. Politic Signal