Trampın İranla əldə etdiyi razılaşma müharibədən çıxış yolu kimi qiymətləndirilir, lakin siyasi risklər qalır
ABŞ Prezidenti Donald Tramp administrasiyasının İranla əldə etdiyi ilkin razılaşma Yaxın Şərqdə aylardır davam edən qarşıdurmanın sona çatdırılması istiqamətində mühüm addım hesab olunsa da, sənəd həm ABŞ daxilində, həm də beynəlxalq müstəvidə müzakirələrə səbəb olub.
6/16/2026
Reuters-in məlumatına görə, ABŞ və İran arasında əldə olunan memorandum tərəflər arasında döyüş əməliyyatlarının dayandırılmasını, həmçinin qlobal enerji bazarları üçün strateji əhəmiyyət daşıyan Hörmüz boğazının yenidən açılmasını nəzərdə tutur. Razılaşma daha geniş siyasi və təhlükəsizlik məsələlərinin müzakirəsi üçün 60 günlük müddət müəyyən edir.
ABŞ administrasiyası sənədi regionda sabitliyin bərpası istiqamətində mühüm addım kimi təqdim edir. Vitse-prezident JD Vens bildirib ki, İranın dondurulmuş aktivlərinə çıxışı və mümkün sanksiya güzəştləri yalnız gələcək öhdəliklərin yerinə yetirilməsi ilə bağlı olacaq.
Bununla yanaşı, razılaşma Vaşinqtonda birmənalı qarşılanmayıb. Respublikaçılar Partiyasının bəzi nümayəndələri sənədin ABŞ-ın müharibənin əvvəlində qarşıya qoyduğu məqsədləri tam əks etdirmədiyini bildirir və razılaşmanın mətninin ictimaiyyətə açıqlanmasını tələb edirlər. Tənqidçilər hesab edirlər ki, İranın nüvə proqramı, raket potensialı və regional təsir imkanları ilə bağlı əsas məsələlər hələlik həll olunmamış qalır.
Bəzi analitiklər isə əldə olunan razılaşmanın keçmiş prezident Barak Obama dövründə imzalanmış 2015-ci il nüvə sazişi ilə müqayisə olunacağını qeyd edirlər. Donald Tramp həmin sazişi prezidentliyi dövründə tənqid etmiş və ABŞ-ı ondan çıxarmışdı. Hazırkı sənədin uzunmüddətli nəticələrinin necə olacağı isə hələlik qeyri-müəyyən olaraq qalır.
Razılaşma beynəlxalq müstəvidə də müxtəlif reaksiyalar doğurub. Reuters-in məlumatına görə, İsrail hökuməti danışıqlar prosesində iştirak etməyib və bəzi regional tərəfdaşlar prosesdən kənarda qaldıqlarını bildiriblər. Bununla yanaşı, Avropa və Körfəz ölkələrində münaqişənin səngiməsinin enerji bazarlarına və regional təhlükəsizliyə müsbət təsir göstərə biləcəyi ilə bağlı qiymətləndirmələr səsləndirilir.
Ekspertlərin fikrincə, memorandumun uğuru qarşıdakı 60 gün ərzində aparılacaq danışıqların nəticəsindən asılı olacaq. Tərəflərin nüvə proqramı, sanksiyalar və regional təhlükəsizlik məsələləri üzrə ortaq mövqe tapa bilməməsi halında yeni gərginlik riskinin qalacağı istisna edilmir.
Qeyd edək ki, ABŞ Prezidenti Donald Tramp iyunun 15-də İranla razılaşmanın imzalandığını açıqlayıb. Sənədin tam mətninin yaxın günlərdə ictimaiyyətə təqdim ediləcəyi gözlənilir.