Yeni enerji dəhlizi təşəbbüsü Körfəz ixracatını Aralıq dənizinə yönləndirməyi hədəfləyir
Vaşinqton mərkəzli New Lines Institute Körfəz ölkələrindən Avropaya enerji ixracını Türkiyə və Suriya üzərindən yönləndirməyi nəzərdə tutan yeni təşəbbüs təqdim edib.
6/15/2026
Vaşinqtonda yerləşən New Lines Institute tərəfindən təqdim edilən “Four Seas Initiative” adlı yeni konsepsiya Körfəz regionundan enerji ixracatının ənənəvi marşrutlardan kənarlaşdırılaraq Türkiyə və Suriya üzərindən Aralıq dənizi istiqamətinə yönləndirilməsini nəzərdə tutur. Təşəbbüs ABŞ–İran münaqişəsi fonunda Hörmüz boğazından keçən enerji daşımalarının risklərinin artdığını əsas gətirərək, alternativ ixrac marşrutlarının yaradılmasını strateji zərurət kimi təqdim edir.
Plan çərçivəsində İraq və İordaniya üzərindən uzanan quru boru kəmərləri ilə Körfəz ölkələrindən çıxan neft və qazın Türkiyə və Suriya vasitəsilə Aralıq dənizi limanlarına çatdırılması nəzərdə tutulur. Eyni zamanda Xəzər və Qara dəniz hövzələrində mövcud enerji şəbəkələri ilə inteqrasiya da planın tərkib hissəsi kimi göstərilir.
Konsepsiyanın məqsədləri arasında Avropanın Rusiya və İran enerji resurslarından asılılığının azaldılması, Qərb ölkələrinin regionda iqtisadi təsirinin gücləndirilməsi və Suriya üçün tranzit gəlirləri hesabına iqtisadi bərpanın təmin olunması da yer alır. Layihə müəllifləri bildirirlər ki, tam reallaşma halında bu enerji dəhlizi gündə milyonlarla barrel neft və milyardlarla kubmetr qazın daşınmasına imkan yarada bilər və region ölkələri üçün milyardlarla dollarlıq gəlir mənbəyi formalaşdıra bilər.
Bununla belə, ekspertlər təşəbbüsün siyasi və təhlükəsizlik baxımından ciddi çətinliklərlə üzləşə biləcəyini qeyd edirlər. Xüsusilə regiondakı münaqişə riskləri, infrastrukturun qurulması və beynəlxalq razılaşmaların əldə olunması əsas maneələr kimi göstərilir.
Keçmiş ABŞ diplomatı Robert F. Cekuta təşəbbüsü şərh edərək bildirib ki, alternativ enerji marşrutlarına ehtiyac mövcuddur, lakin layihənin həyata keçirilməsi üçün geniş beynəlxalq əməkdaşlıq və detallı praktiki razılaşmalar tələb olunur.
Mütəxəssislərin fikrincə, təşəbbüs reallaşarsa, bu, Yaxın Şərq və Avrasiya regionunda enerji və geosiyasi balansı əhəmiyyətli dərəcədə dəyişə bilər.